የስኳር ኢንዱስትሪ በኢትዮጵያ

መግቢያ

በአሁኑ ወቅት በሀገራችን የስኳር ፍላጎት የደረሰበት ደረጃ ሲታይ የዛሬ 65 ዓመት ገደማ በላንድሮቨር መኪና ከቦታ ቦታ በመዘዋወር በገበያ ቀናት ስኳርን ለማስተዋወቅ ብርቱ ጥረት ተደርጎ እንደነበር ማመን ይከብዳል፡፡ በወቅቱ ቡናና ሻይ በ”ቅመሱልኝ” በነጻ በመጋበዝ ሕዝቡን ከምርቱ ጋር ለማላመድ የተደረገው እንቅስቃሴ ከብዙ ጥረት በኋላ ውጤት ማስገኘት ችሏል፡፡

በዚህ ሁኔታ የተጀመረው የስኳር ትውውቅ ዛሬ ላይ ታሪኩን በመቀየር ሀገሪቱ እያስመዘገበች ካለችው የኢኮኖሚ እድገት ጋር በተያያዘ በጣም ተፈላጊ ምርት ሆኗል፡፡               

በሀገራችን ዘመናዊ የስኳር ኢንዱስትሪ የተጀመረው የኢትዮጵያ መንግሥት ኤች ቪ ኤ (HVA) ከተባለ የሆላንድ ኩባንያ ጋር የአክስዮን ስምምነት ከፈረመበት ከ1943 ዓ.ም. አንስቶ ነው፡፡ ኩባንያው 5 ሺ ሄክታር የሸንኮራ አገዳ ማልሚያ መሬት ተረክቦ ሥራውን የጀመረው ከአዲስ አበባ 110 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በምትገኘው በወንጂ ከተማ ሲሆን፣ በቅድሚያ የወንጂ ስኳር ፋብሪካን ገንብቶ መጋቢት 11 ቀን 1946 ዓ.ም. ስራ አስጀምሯል፡፡ ፋብሪካው በወቅቱ በቀን 1 ሺ 400 ኩንታል ስኳር እያመረተ ምዕዙን ስኳር እና ባለ 10 ሳንቲም እሽግ ስኳር ለገበያ ያቀርብ ነበር፡፡

በወቅቱ የወንጂ አካባቢ በዓለማችን ከፍተኛ ምርት ከሚያስመዘግቡና ለስኳር ምቹ ከሆኑ አካባቢዎች አንዱ ስለነበር ከወንጂ ስኳር ፋብሪካ ምስረታ ጋር ተያይዞ የወንጂ ከረሜላ ፋብሪካ ሰኔ 1953 ዓ.ም. ተቋቁሞ ደስታ ከረሜላ ለገበያ ማቅረብ ጀመረ፡፡ የወንጂ ስኳር ፋብሪካ ሥራ ከጀመረ ከዘጠኝ ዓመት በኋላ ደግሞ በ1955 ዓ.ም. እዛው ወንጂ ላይ የተቋቋመው የሸዋ ስኳር ፋብሪካ በቀን 1 ሺ 700 ኩንታል ስኳር ያመርት ነበር፡፡

ወንጂ ሸዋ ስኳር ፋብሪካ በሚል የጋራ መጠሪያ በአንድ አስተዳደራዊ መዋቅር ስር ይተዳደሩ የነበሩት ሁለቱ አንጋፋ ፋብሪካዎች አንድ ላይ በዓመት 750 ሺ ኩንታል ስኳር ገደማ ያመርቱ እንደነበር መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ የወንጂ እና ሸዋ ስኳር ፋብሪካዎች ከግማሽ ምዕተ ዓመት በላይ ካገለገሉ በኋላ በእርጅና ምክንያት እንደቅደም ተከተላቸው በ2004 ዓ.ም. እና በ2005 ዓ.ም. መጨረሻ የተዘጉ ሲሆን፣ በምትካቸው አዲስ ዘመናዊ ፋብሪካ ተገንብቶ ከ2006 ዓ.ም. ጀምሮ ስኳር እያመረተ ይገኛል።

በኢትዮጵያ የስኳር አዋጭነትን የተረዳው የሆላንዱ ኩባንያ ኤች ቪ ኤ በተመሳሳይ የመተሐራ ስኳር ፋብሪካን ከአዲስ አበባ 200 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በምትገኘው መርቲ ከተማ ሰኔ 26 ቀን 1957 ዓ.ም. በአክሲዮን መልክ በመመስረት በ1962 ዓ.ም. ፋብሪካውን ሥራ አስጀመረ፡፡

ይሁንና እነዚህ ፋብሪካዎች በ1967 ዓ.ም. በሀገሪቱ በተደረገው የመንግሥት ለውጥ ምክንያት ሙሉ በሙሉ በመንግሥት ይዞታ ስር ወደቁ፡፡ ይህን ተከትሎ በኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ሕግ ክፍል ማስታወቂያ ቁጥር 58/1970 የተቋቋመው የኢትዮጵያ ስኳር ኮርፖሬሽን ወንጂ ሸዋ እና መተሐራ ስኳር ፋብሪካዎችን ጨምሮ አዲስ ከተማና አስመራ ከረሜላ ፋብሪካዎችን እንዲያስተዳድር ተደረገ፡፡

ይህ በእንዲህ እንዳለ ከስኳር ልማት ጋር በተያያዘ በፊንጫአ ሸለቆ በ1967 ዓ.ም. በተካሄደ የመጀመሪያ ደረጃ ጥናት አካባቢው ለስኳር ምርት አዋጭ ሆኖ ተገኘ፡፡ ይህን ተከትሎም ለአገሪቱ ሦስተኛ የሆነውን የፊንጫአ ስኳር ፋብሪካ ለመገንባት ጠለቅ ያለ ጥናት እንዲካሄድ ተወስኖ ቡከርስ አግሪካልቸራል ኢንተርናሽናል ሊሚትድ በተባለ የእንግሊዝ ኩባንያ አማካይነት ከ1970 ዓ.ም. ጀምሮ ዝርዝር ጥናት ተካሄደ፡፡

በፋይናንስ እጥረት ሳቢያ ተጓቶ የነበረው የፋብሪካው ግንባታ በ1981 ዓ.ም.፤ የሸንኮራ አገዳ ተከላ ስራው ደግሞ በ1984 ዓ.ም. ተጀመረ፡፡ ከስምንት ዓመት በኋላ የፋብሪካው ግንባታ ተጠናቆ በ1991 ዓ.ም. ወደ መደበኛ የማምረት ስራ ተሸጋገረ፡፡

ከቀደምቶቹ ስኳር ፋብሪካዎች በተሻለ ዘመናዊ የሆነውን የፊንጫአ ስኳር ልማት ፕሮጀክት የፋብሪካና ኤታኖል ግንባታ ያከናወኑት ኤፍ.ሲ.ሼፈርና አሶሽየትስ የተባለ የአሜሪካ ኩባንያና በእርሱ ስር የፋብሪካውን ተከላ ያካሄደው ድዌቶ ኢንተርናሽናል የተባለ የሆላንድ ኩባንያ ሲሆኑ፣ በግንባታው በርካታ የሀገር በቀል ድርጅቶች ተሳትፈዋል፡፡

ልማቱ በዚህ መልክ እየተካሄደ ባለበት ወቅት የወንጂ ሸዋና የመተሐራ ስኳር ፋብሪካዎችን እንዲሁም የአዲስ ከተማንና የአስመራ ከረሜላ ፋብሪካዎችን ያስተዳድር የነበረው የኢትዮጵያ ስኳር ኮርፖሬሽን ከ14 ዓመታት ቆይታ በኋላ በ1984 ዓ.ም. በሕግ ፈረሰ፡፡ በምትኩም በደንብ ቁጥር 88/85 መተሐራ ስኳር ፋብሪካ፤ በደንብ ቁጥር 88/85 ወንጂ ሸዋ ስኳር ፋብሪካና በደንብ ቁጥር 199/86 ፊንጫአ ስኳር ፋብሪካ እራሳቸውን የቻሉ የመንግሥት ልማት ድርጅቶች ሆነው እንዲቋቋሙ ተደረገ፡፡

ኋላም ለስኳር ፋብሪካዎቹ የጋራ አገልግሎት እንዲሰጥ የኢትዮጵያ ስኳር ኢንዱስትሪ ድጋፍ ሰጪ ማዕከል አክስዮን ማህበር በሶስቱ ስኳር ፋብሪካዎች፣ በልማት ባንክ እና በመድን ድርጅት በአክስዮን መልክ ህዳር 1990 ዓ.ም. ተቋቋመ፡፡ ከዓመታት በኋላም በማዕከሉ ምትክ የኢትዮጵያ ስኳር ልማት ኤጀንሲ በአዋጅ ቁጥር 504/98 ተመስርቶ የስኳር ፋብሪካዎቹን በፕሮጀክት ልማት፣ በምርምር፣ በሥልጠናና በግብይት ረገድ ድጋፍ ሲሰጥ ቆየ፡፡

በዚህ ጊዜ ውስጥ የኢፌዲሪ መንግሥት የስኳር ልማቱን ለማስፋፋት በማቀድ በአፋር ክልል አራተኛውን የተንዳሆ ስኳር ፋብሪካ በደንብ ቁጥር 122/98 አቋቋመ፡፡ በቀን 13 ሺ ቶን አገዳ የመፍጨት አቅም እንዲኖረው ተደርጎ የተገነባው ይህ ግዙፍ ፋብሪካ የሙከራ ምርት ከጀመረበት ከ2007 ዓ.ም. አንስቶ በስራ ላይ ይገኛል፡፡ በሙሉ አቅሙ ማምረት ሲጀምርም በ41 ሺ 176 ሄክታር መሬት ላይ የሚለማ የሸንኮራ አገዳን በግብዓትነት በመጠቀም በዓመት እስከ 3 ሚሊዮን ኩንታል ስኳር እና 30 ሚሊዮን ሊትር ኤታኖል የማምረት አቅም ላይ ይደርሳል ተብሎ ይጠበቃል፡፡

ስኳር ኮርፖሬሽን

የስኳር ልማት እንቅስቃሴው በዚህ መልክ ከቀጠለ በኋላ ከጥቅምት 19 ቀን 2003 ዓ.ም. ጀምሮ የኢትዮጵያ ስኳር ልማት ኤጀንሲ እንዲፈርስ ተደርጎ በምትኩ በሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ ቁጥር 192/2003 የስኳር ኮርፖሬሽን ተቋቋመ፡፡ በአሁኑ ወቅት ኮርፖሬሽኑ በስራ አመራር ቦርድ የሚተዳደር ሆኖ፣ የፌዴራል መንግሥት አስፈጻሚ አካላትን ሥልጣንና ተግባር ለመወሰን በወጣው አዋጅ ቁጥር 1097/2011 መሰረት ተጠሪነቱ ለመንግሥት የልማት ድርጅቶች ይዞታና አስተዳደር ኤጀንሲ ሆኗል፡፡

ስኳር ኮርፖሬሽን ከተቋቋመበት ከጥቅምት 2003 ዓ.ም. አንስቶ የስኳር ልማቱ የሚካሄድባቸው አካባቢዎች ማህበረሰቦችን የልማት ተጠቃሚ በማድረግ፣ የተለያዩ የመሠረተ ልማት አውታሮች (መስኖ፣ መንገድ፣ውሃ ወዘተ) እና ማህበራዊ ተቋማትን በማስፋፋት፣ መጠነ ሰፊ የሸንኮራ አገዳ ልማት በማካሄድ፣ የፋብሪካዎችን ቁጥር በማሳደግ እና ከፍተኛ የሥራ እድል በመፍጠር ረገድ የተሻለ አፈጻጸም ማረጋገጡን ማየት ቢቻልም፤ በቤቶች ግንባታ እንዲሁም የስኳርና ተጓዳኝ ምርቶችን አቅርቦት በማሳደግ ረገድ ግን ገና ብዙ መስራት እንደሚጠበቅበት ለማየት ተችሏል፡፡ ኮርፖሬሽኑ በእቅድ የያዛቸውን ትላልቅ ግቦች ከማሳካት አንጻር በዘርፉ የተገኙ ስኬቶችን ለማስቀጠልና ያጋጠሙ ችግሮችን ለመፍታት የሚያስችሉ የለውጥ አሠራሮችን በመተግበር ላይ ሲሆን፣ ከዚሁ ጎን ለጎን የሀገር ውስጥና የውጭ ሀገር የአቅም ግንባታ ሥልጠናዎችን ለባለሙያዎች እየሰጠ ይገኛል፡፡

የስኳር ልማት ንኡስ ዘርፍ

የሀገራችን ኢንዱስትሪ በኢኮኖሚው ውስጥ የመሪነቱን ሚና እንዲጫወት የላቀ አስተዋጽኦ ካላቸው ግዙፍ ፕሮጀክቶች መካከል አንዱ የስኳር ልማት ፕሮጀክት ነው። ኢትዮጵያ ይህን ኤክስፖርት መር የሆነ የማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ ዘርፍ ለማስፋፋትና ምርታማነቱን ለማሳደግ የሚያስችል ከፍተኛ የሰው ኃይልና የተፈጥሮ ሃብት አላት፡፡

በተለይም ሀገሪቱ ለሸንኮራ አገዳ ልማት ተስማሚ የአየር ንብረት፣ በመሰኖ ሊለማ የሚችልና ለአገዳ ልማት ምቹ የሆነ 1.4 ሚሊዮን ሄክታር ለም መሬት፣ ከፍተኛ የአገዳ ምርታማነት እንዲሁም ለመስኖ ልማት የሚውሉ በርካታ ወንዞች እና ሰፊ ቁጥር ያለው አምራች የሰው ሃይል ያላት በመሆኑ መንግሥት ለዘርፉ ልማት ከፍተኛ ትኩረት ሰጥቶ እየሰራ ይገኛል፡፡

ከሸንኮራ አገዳ ምርታማነት አኳያም ሀገሪቱ በተፈጥሮ የታደለችው የአየር ንብረትና ለም መሬት ለአገዳ ልማት ተስማሚ በመሆኑ በአማካይ በ15 ወራት በሄክታር 1 ሺ 620 ኩንታል አገዳ ይመረታል፡፡ ይህ አሃዝ በአለምአቀፍ የሸንኮራ አገዳ ምርታማነት ማሳያ ደረጃ መሰረት ሲሰላ በኢትዮጵያ በሄክታር በወር 108 ኩንታል አገዳ ማምረት ይቻላል፡፡ በአለምአቀፍ ደረጃ በሄክታር በተመሳሳይ ጊዜ ከሚመረተው የሸንኮራ አገዳ ምርት ጋር ሲነጻጸርም የ23 ኩንታል ብልጫ አለው፡፡

ይህንን ታሳቢ ያደረገው የኢፌዲሪ መንግሥት በወንጂ ሸዋና መተሐራ ስኳር ፋብሪካዎች ብቻ ለረጅም ዓመታት ያህል ተወስኖ የቆየውን የስኳር ኢንዱስትሪ በተለይም ከ2003 ዓ.ም. ወዲህ በደቡብ ብ/ብ/ህ፣ በኦሮሚያ፣ በአፋር፣ በአማራ እና በትግራይ ክልሎች እያስፋፋ ይገኛል፡፡

በዚህ መሰረት በአማራ ክልል በጣና በለስ ስኳር ልማት ፕሮጀክት በ75 40 ሺ ሄክታር መሬት የሚለማን የሸንኮራ አገዳ በግብዓትነት የሚጠቀሙ እያንዳንዳቸው በቀን 12 ሺ ቶን አገዳ መፍጨት የሚችሉ ሁለት የስኳር ፋብሪካዎች በግንባታ ላይ ይገኛሉ፡፡ በተጨማሪም በደቡብ ብሔር፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል በደቡብ ኦሞ፣ ቤንች ማጂ እና ካፋ ዞኖች በኦሞ ኩራዝ ስኳር ልማት ፕሮጀክት በ100 ሺ ሄክታር መሬት የሚለማን ሸንኮራ አገዳ በግብዓትነት የሚጠቀሙ እያንዳንዳቸው በቀን 12 ሺ ቶን አገዳ መፍጨት የሚችሉ ሦስት ፋብሪካዎችን እንዲሁም በቀን 24 ሺ ቶን አገዳ የመፍጨት አቅም ያለውን አንድ ፋብሪካ ለመገንባት ከተያዘው እቅድ ውስጥ የኦሞ ኩራዝ ቁጥር ሁለትና ሶስት ፋብሪካዎች ስኳር ማምረት ጀምረዋል፡፡ የቀሩት ሁለት ስኳር ፋብሪካዎች ግንባታም በመካሄድ ላይ ይገኛል፡፡

በተመሳሳይ በትግራይ ክልል በወልቃይት ስኳር ልማት ፕሮጀክት 40 ሺ ሄክታር መሬት የሚለማን የሸንኮራ አገዳ ተጠቅሞ በቀን 24 ሺ ቶን አገዳ መፍጨት የሚችል የስኳር ፋብሪካ ግንባታ በመፋጠን ላይ ነው፡፡

በቂ የቅድመ ዝግጅት ጥናትና የፋይናንስ አቅርቦት በሌለበት፣ ልማቱ እንዲካሄድባቸው በታቀዱ አካባቢዎች አስቀድሞ ምንም አይነት የመሠረተ ልማት አውታሮች ባልተዘረጉበት እንዲሁም “እየተማርን እንሰራለን” በሚል እሳቤ በተለያዩ የሀገሪቷ ቆላማ አካባቢዎች በአንድ ጊዜ 10 ግዙፍና ከፍተኛ የኢንቨስትመንት ካፒታል የሚጠይቁ የስኳር ፋብሪካዎችን ለመገንባት በተወሰነበት ሁኔታ የተጀመረው የስኳር ኢንዱስትሪ በብሩህ ተስፋና በበርካታ ተግዳሮቶች ታጅቦ ዛሬ ላይ ደርሷል፡፡

ምንም እንኳ በበርካታ ፈታኝ ሁኔታዎች ሳቢያ በዘርፉ ከተቀመጡ ግቦች አንጻር በእስካሁኑ የልማት ጥረት የተገኙ ስኬቶች የተጠበቀውን ያህል ባይሆኑም የኢንዱስትሪውን ተስፋ ግን አሻግረው የሚያሳዩ ናቸው ማለት ይቻላል፡፡ ይህ ሲባል ያለምክንያት አይደለም፤ እስከ 2007 ዓ.ም. መጨረሻ ድረስ ሦስት ብቻ የነበሩትን ስኳር ፋብሪካዎች አሁን ላይ ስምንት ከማድረስ ባሻገር ነባሮቹን ፋብሪካዎች በማዘመን የማምረት አቅማቸውን ለማሳደግ የሚያስችሉ ሥራዎች ተከናውነዋል፡፡

በአጠቃላይ በእቅድ ተይዘው ከነበሩ አዳዲስ የስኳር ፋብሪካዎች ውስጥ የከሰም፣ የተንዳሆ፣ የአርጆ ዲዴሳ፣ የኦሞ ኩራዝ ቁጥር 2 እና 3 ስኳር ፋብሪካዎች ግንባታቸው ተጠናቆ ስኳር በማምረት ላይ ይገኛሉ፡፡

በተጨማሪ በሸንኮራ አገዳ የተሸፈነውን መሬት በ2002 ዓ.ም. መጨረሻ ከነበረበት 30 ሺ 397 ሄክታር ከሦስት እጥፍ በላይ በማሳደግ ወደ 102 ሺ 741 ሄክታር መሬት ማድረስ የተቻለውም ባለፉት ስምንት ዓመታት ውስጥ በተከናወኑ መጠነ ሰፊ ሥራዎች ነው፡፡ በተመሳሳይ የመስኖ መሰረተ ልማትን በከፍተኛ ደረጃ ለማሳደግ የተደረገው ጥረትም ውጤት አስገኝቷል፡፡ በሌላ በኩል ከፕሮጀክቱ ግንባታ ጎን ለጎን የአካባቢውን ማህበረሰብ የልማቱ ተቋዳሽ ለማድረግ የተጀመረው እንቅስቃሴም በአበረታችነቱ ተጠቃሽ ነው፡፡

የማህበረሰብ ተጠቃሚነት

  • ከስኳር ልማቱ ጎን ለጎን በስኳር ኮርፖሬሽን እና በውሃ መስኖና ኢነርጂ ሚኒስቴር በተገነቡ 255 የማኅበራዊ አገልግሎት መስጫ ተቋማት (ትምህርት ቤት፣ ጤና ተቋማት፣ ወፍጮ ወዘተ) እና የመሰረተ ልማት አውታሮች (ንጹህ መጠጥ ውሃ፣ መንገድ ወዘተ) በልማቱ አካባቢዎች የሚኖሩ የማህበረሰብ ክፍሎች ተጠቃሚ እየሆኑ በመምጣታቸው የኑሮ ደረጃቸው መለወጥ ጀምሯል፡፡
  • ለአካባቢው ተወላጆች ልጆች ቅድሚያ በመስጠትና በትራክተር ኦፕሬተርነት፣ በግምበኛነት፣ በአናጺነት፣ በጥበቃና በመሳሰሉት ሙያዎች በማሰልጠን በየፕሮጀክቶቹ ተመድበው እንዲሰሩ ተደርጓል፡፡ ወደፊትም ለአካባቢው ተወላጆች የሥራ ዕድል የመፍጠሩ ሁኔታ የሚቀጥል ይሆናል፡፡
  • የአካባቢው ወጣቶች በጥቃቅንና አነስተኛ ማኅበራት ተደራጅተው በልማቱ እንዲሳተፉና ገቢ እንዲገኙ ድጋፍ ተደርጓል፤አሁንም በመደረግ ላይ ይገኛል፡፡
  • በመስኖ የለማ መሬት ለአካባቢው ነዋሪዎች አመቻችቶ በማስረከብ በተለይም በስኳር ልማት ፕሮጀክቶች አካባቢ የሚገኘው ማህበረሰብ እንደ በቆሎ የመሳሰሉ ሰብሎችን በየአመቱ አምርቶ እንዲጠቀምና በቀጣይም በዘላቂነት ሸንኮራ አገዳ አልምቶ ለፋብሪካ እንዲያቀርብ ለማስቻል ከወንጂ ሸዋ ስኳር ፋብሪካ አገዳ አብቃይ አርሶ አደሮች (አውትግሮወር) ልምድ እንዲያገኝ ተደርጓል፡፡
  • ስኳር ኮርፖሬሽን ከ2003 ዓ.ም. እስከ 2010 ዓ.ም. ድረስ በስኳር ልማቱ አካባቢዎች ለሚኖሩ የማኅበረሰብ ክፍሎች አገልግሎት ለሚውሉ 174 የማኅበራዊ አገልግሎት መስጫ ተቋማት እና የመሰረተ ልማት አውታሮች ግንባታ ማስፈጸሚያ፣ ለሃብት/ንብረት ካሳ፣ ለሙያ ሥልጠና እና ለሌሎች ተያያዥ ሥራዎች 1.2 ቢሊዮን ብር የሚጠጋ ወጪ አድርጓል፡፡
  • በአጠቃላይ ልማቱ በይፋ ከተጀመረ ከ2003 ዓ.ም. አንስቶ እስከ 2010 ዓ.ም.መጨረሻ ድረስ በዘርፉ በተፈጠረ ቀጥተኛና ተዘዋዋሪ የሥራ እድል ከ450 ሺ በላይ ዜጎች በቋሚ፣ ጊዜያዊና የኮንትራት የሥራ መደቦች ተቀጥረው የልማቱ ተቋዳሽ መሆን ችለዋል፡፡

ሀገራዊ የስኳር አቅርቦት

ምንም እንኳ የስኳር ኢንዱስትሪው ከግማሽ ምዕተ አመት በላይ እድሜ ያስቆጠረ ቢሆንም፣

  • የስኳር ልማቱ በሚፈልገው ፍጥነት አለማደግ፣
  • ሀገሪቱ እያስመዘገበች ካለቸው ፈጣን የኢኮኖሚ እድገት ጋር ተያይዞ የህብረተሰቡ የስኳር ፍላጐት በከፍተኛ ደረጃ እያደገ መምጣት፣
  • የሕዝብ ቄጥር ማደግ እና
  • ስኳርን በግብዓትነት የሚጠቀሙ ኢንዱስትሪዎች በከፍተኛ ሁኔታ ከመስፋፋት ጋር ተያይዞ የስኳር ፍላጎትና አቅርቦት ሳይጣጣም ቆይቷል፡፡

አሁን ያለው ሀገራዊ የስኳር አቅርቦት መጠን በዓመት ከ6.5 እስከ 7 ሚሊዮን ኩንታል ያህል ነው፡፡ ከዚህ ውስጥ ባለፉት ዓመታት ከ3.25 ሚሊዮን እስከ 4 ሚሊዮን ኩንታል የሚደርስ ስኳር በሀገር ውስጥ የተመረተ ሲሆን፣ በፍላጎትና አቅርቦት መካከል ያለውን ክፍተት ለመሙላትም በዓመት ከ2 ሚሊዮን እስከ 3 ሚሊዮን ኩንታል ስኳር በከፍተኛ የውጭ ምንዛሪ ወደ ሀገር ውስጥ ይገባል፡፡ በአሁኑ ጊዜ በሀገራችን የአንድ ሰው አመታዊ የስኳር ፍጆታ ከ10 ኪሎ ግራም በላይ እንደሚደርስ ቢገመትም፣ እየቀረበ ያለው መጠን ግን 7 ኪሎ ግራም ያህል ነው፡፡

ከዚህ አንጻር መንግሥት የስኳር ፍላጎትና አቅርቦትን ለማጣጣም በየአመቱ ከፍተኛ ድጎማ እያደረገ በውጭ ምንዛሪ ስኳር ከውጪ ሀገር እያስገባ በተመጣጣኝ ዋጋ ለህብረተሰቡ ሲያቀርብ ቆይቷል፡፡ ይሁንና ክፍተቱን ለመሙላት ስኳር ከውጭ መግዛት ዘላቂ መፍትሔ ባለመሆኑና በዚህ ሁኔታም መቀጠል ስለማይቻል ከመጀመሪያው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ዘመን አንስቶ በሀገራችን ከፍተኛ ትኩረት ከተሰጣቸው የማኑፋክቸሪንግ የኢንዱስትሪ ዘርፎች አንዱ የስኳር ኢንዱስትሪ ንዑስ ዘርፍ ሊሆን ችሏል፡፡

በዚህ መሰረት መንግሥት፡-

  • የስኳር ፍላጎትና አቅርቦትን ለማጣጣም፣
  • በዘርፉ ሰፊ የሥራ እድል በመፍጠር የዜጎችን የኑሮ ሁኔታ ለማሻሻል፣
  • በተለይም በልማቱ አካባቢዎች የሚኖሩ ሕዝቦች ተጠቃሚነትን ለማረጋገጥ እና
  • ምርቱን ወደ ውጭ በመላክ የውጪ ምንዛሪ ለማስገኘት “የስኳር አብዮት” በሚያስብል ሁኔታ በተለያዩ የሀገሪቷ ቆላማ አካባቢዎች መጠነ ሰፊ የስኳር ልማት ፕሮጀክቶች እያካሄደ ነው፡፡

ኢንቨስትመንት

የኢንቨስትመንት ዕድሎች እና የጋራ ማልማት (joint investment) መስኮች

መንግሥት የልማት ድርጅቶችን በሙሉ ወይም በከፊል ወደ ግል ይዞታ ለማዘዋወር ያሳለፈውን ውሳኔ ተከትሎ በርካታ የውጭ እና የሀገር ውስጥ ኩባንያዎች በስኳር ኢንደስትሪ እና በተጓዳኝ ምርቶች ላይ በሽርክና (joint venture) እና በግል ኢንቨስትመንት ለመሰማራት ፍላጎታቸውን እያሳዩ ይገኛሉ፡፡ በእርግጥ ስኳር ኮርፖሬሽን በዘርፉ ለመሳተፍ ፍላጎት ካላቸው ኩባንያዎች ጋር በጋራ ኢንቨስትመንት ሞዳሊቲ ለመስራት አለም አቀፍ ማስታወቂያ አውጥቶ መንቀሳቀስ የጀመረው ከመስከረም 2009 ዓ.ም. ጀምሮ ነው፡፡

በዚህ መሰረት እስከ ጥር 2011 ዓ.ም. ድረስ 30 ኩባንያዎች ከስኳር ኮርፖሬሽን ጋር በሽርክና ለመስራት የኩባንያቸውን አቅምና ማንነት የሚገልጽ ማስረጃ /ፕሮፋይል/ አቅርበው ከአንዳንዶቹ ጋር ውይይት ተደርጎ የመግባቢያ ሰነድና የጋራ ልማት ኮንትራት መፈራረም ተችሏል፡፡

በስኳርና በተጓዳኝ ምርቶች ላይ በጋራ ማልማት ወይም በግል ኢንቨስትመንት ዘርፍ ለመሰማራት የተፈጠሩ ምቹ ሁኔታዎች

  • የመንግሥት ከፍተኛ የኢንቨስትመንት ፍላጎትና የፖለቲካ ቁርጠኝነት፣
  • በሀገሪቱ የኢንቨስትመንት ፖሊሲ መሰረት የተመቻቹ የኢንቨስትመንት ማበረታቻዎች/Incentives ፣
  • የሀገሪቱ የምጣኔ ሃብት እድገት፣
  • የተትረፈረፈ የተፈጥሮ ሀብትና የሰው ኃይል፣

ኢትዮጵያ የሸንኮራ አገዳና የስኳር ተጓዳኝ ምርቶችን በስፋት ለማምረት፡-

በመሰኖ ሊለማ የሚችልና ለአገዳ ልማት ምቹ የሆነ 1.4 ሚሊዮን ሄክታር ለም መሬት

ተስማሚ የአየር ንብረት

ለመስኖ ልማት የሚውሉ በርካታ ወንዞች

ከፍተኛ የአገዳ ምርታማነት እና

ሰፊ ቁጥር ያለው አምራች የሰው ኃይል አላት፡፡

  • ከሸንኮራ አገዳ ምርታማነት አኳያም ሀገሪቱ በተፈጥሮ የታደለችው የአየር ንብረትና ለም መሬት ለአገዳ ልማት ተስማሚ በመሆኑ በአማካይ በ15 ወራት በሄክታር 1 ሺ 620 ኩንታል አገዳ ይመረታል፡፡ ይህ አሃዝ በአለምአቀፍ የሸንኮራ አገዳ ምርታማነት ማሳያ ደረጃ መሰረት ሲሰላ በኢትዮጵያ በሄክታር በወር 108 ኩንታል አገዳ ማምረት ይቻላል፡፡ በአለምአቀፍ ደረጃ በሄክታር በተመሳሳይ ጊዜ ከሚመረተው የሸንኮራ አገዳ ምርት ጋር ሲነጻጸርም የ23 ኩንታል ብልጫ አለው፡፡
  • የመሠረተ ልማት አውታሮች ዝርጋታ (ትላልቅ ግድቦችና የመስኖ መሰረተ ልማት፣ መንገድ፣ የአየር ማረፊያ፣ የኤሌክትሪክ ኃይል፣ ቴሌኮሚዩኒኬሽን ወዘተ)፣
  • 102 ሺ ሄክታር በአገዳ የተሸፈነ መሬት፣
  • በሀገር ደረጃ ስኳር እና ኢታኖል በማምረት ከግማሽ ምዕተ ዓመት በላይ ያስቆጠረ ልምድ፣
  • ወደ ሥራ የገቡና በመጠናቀቅ ላይ የሚገኙ 10 አዳዲስ ግዙፍ የስኳር ፋብሪካዎች፣
  • እያደገ የመጣ የህብረተሰቡ የስኳር ፍላጐትና ከዚህ ጋር ተያይዞ የተፈጠረ ሰፊ የሀገር ውስጥ ገበያ፣
  • በከፍተኛ ሁኔታ እየተስፋፉ የመጡ ስኳርን በግብዓትነት የሚጠቀሙ ኢንዱስትሪዎች፣
  • ከፍተኛ የእንስሳት ሃብት (የእንስሳት መኖ ማቀነባበርና ማድለብ ይቻላል)፣

የስኳር ዋንኛ ተረፈ ምርቶች (Major Sugar By-products)

  • ሞላሰስ (Molasses)
  • ኢታኖል (Ethanol)  
  • ባጋስ (Bagasse)

የሀገራችን ተሞክሮ በስኳር ተጓዳኝ ምርቶች (Sugar Co-products)

የኤሌክትሪክ ኃይል (Electricity)

  • ፍራፍሬ (Fruits) ; Orange, Banana, Mango
  • የእንስሳት መኖ (Animal feed)
  • ከብት ማድለብ (Cattle Fattening)  
  • ጥጥ (Cotton)
  • ሩዝ (Rice)
  • አኩሪ አተር (Soya bean)                          
  • ሰሊጥ (Sesame)
  • ስንዴ (Wheat)
  • ቦሎቄ (Haricot bean)
  • ማሾ (Mung bean)

በሽርክና (Joint venture) ወይም በግል

  • ኢንቨስት የሚደረግባቸው መስኮች
  • የስኳር ፕሮጀክቶች ግንባታ፣
  • ስኳር ፋብሪካ የማስተዳደርና ኦፕሬሽን የመምራት ሥራ፣
  • የኢታኖል ፕሮጀክቶች ግንባታ፣ የማስተዳደርና ኦፕሬሽን የመምራት ሥራ፣
  • የተለያዩ የስኳር ተጓዳኝ ምርቶች ልማት፣
  • የመስኖ ዝርጋታ፣ የመሬት ዝግጅት እና ሸንኮራ አገዳ ልማት ፕሮጀክቶች፣
  • የስኳር ፋብሪካ የመለዋወጫ እቃዎች ማምረቻ ኢንደስትሪ፣
  • የእንስሳት መኖ ልማትና ማድለብ ሥራ፣
  • የወረቀት ማምረቻ ፋብሪካ፣
  • የችፕቦርድ ማምረቻ ፋብሪካ፣
  • የአልክሆል መጠጥ ኢንደስትሪ፣
  • የስኳር ማሸጊያ ከረጢት/ጆንያ ማምረቻ ፋብሪካ፣
  • የቀለም ማምረቻ ፋብሪካ ወዘተ

በመጀመሪያውና በሁለተኛው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ዘመን በዘርፉ የተከናወኑ አበይት ተግባራት

  • በማስፋፊያ ፕሮጀክቶች አማካኝነት የወንጂ ሸዋና የፊንጫአ ነባር ስኳር ፋብሪካዎችን በማዘመን የማምረት አቅማቸውን ለማሳደግ ተችሏል፡፡
  • በእቅድ የተያዘው አመታዊ የስኳር ምርት መጠን ግብ ለጊዜው ሙሉ በሙሉ ባይሳካም በማስፋፊያ ሥራዎችና በአዳዲስ ስኳር ፋብሪካዎች አማካይነት ዓመታዊ የስኳር ምርት መጠንን በ2002 ዓ.ም. መጨረሻ ከነበረበት 2 ሚሊዮን 903 ሺ 740 ኩንታል ወደ 4 ሚሊዮን ኩንታል ለማሳደግ ተችሏል፡፡
  • የከሰም፣የተንዳሆ፣ የአርጆ ዲዴሳ፣ የኦሞ ኩራዝ ቁጥር 2 እና 3 አዳዲስ ስኳር ፋብሪካዎችን ግንባታ በማጠናቀቅ ሥራ ማስጀመር ተችሏል፡፡
  • የሸንኮራ አገዳ ልማትን በተመለከተም እስከ 2002 ዓ.ም. መጨረሻ ድረስ በአገዳ የተሸፈነው 30 ሺ 397 ሄክታር መሬት አስከ ታህሳስ 2011 ዓ.ም. ድረስ ወደ 102 ሺ ሄክታር አድጓል፡፡
  • የኤታኖል የምርት መጠንም በ2002 ዓ.ም. ከነበረበት 7 ሚሊዮን 117 ሺ ሊትር ወደ 19 ሚሊዮን 804 ሺ ሊትር ከፍ ብሏል፡፡ ከዚህ ውስጥ 18 ሚሊዮን 480 ሺ ሊትር ከቤንዝል ጋር ተቀላቅሎ አገልግሎት ላይ ውሏል፡፡
  • የአገዳ ምርታማነትን ያሳደጉ በርካታ የምርምር ሥራዎችም ተከናውነዋል፡፡
  • የትላልቅ ግድቦች፣ የሰፋፊ መስኖ መሰረተ ልማት አውታሮች፣ የመንገድ፣ የቤቶች እና የግዙፍ አዳዲስ ፋብሪካዎች ግንባታ እንዲሁም የመሬት ዝግጅት ሥራዎች በስፋት ተካሂደዋል፡፡
  • ይሁንና በመሰረተ ልማት አውታሮች አለመሟላት፣ በመፈጸምና ማስፈጸም አቅም ማነስ፣ በፋይናንስና የውጪ ምንዛሪ እጥረት፣ በመለዋወጫና ማሽነሪ አቅርቦት እጥረት እና ሌሎች ተግዳሮቶች በዘርፉ የታቀደውን ያህል ውጤት ማግኘት ባይቻልም፣ በስኳር ኢንዱስትሪ ንዑስ ዘርፍ በተከናወኑ መጠነ ሰፊ ተስፋ ሰጪ ሥራዎች ሀገሪቱ ወደፊት ከዓለም 10 ከፍተኛ የስኳር አምራች አገሮች ተርታ መሰለፍ የምትችልበትን እድል እውን ለማድረግ የሚያስችሉ መደላድሎችን ለመፍጠር ጥረት ተደርጓል፡፡
  • በአጠቃላይ በግንባታ ላይ የሚገኙ አምስት ስኳር ፋብሪካዎች ወደፊት ተጠናቀው አሁን በማምረት ተግባር ላይ ካሉት ስምንት ፋብሪካዎች ጋር ሲደመሩ በ13 ስኳር ፋብሪካዎች ሀገሪቱ የምታመርተው አመታዊ የስኳር መጠን እስከ 22.5 ሚሊዮን ኩንታል ይደርሳል ተብሎ ይገመታል፡፡

በስኳር ኢንዱስትሪ የታዩ እድገቶች ንጽጽራዊ መግለጫ

ተ.ቁ

እድገቱ የታየበት ርዕስ

1983 ዓ.ም.

2011 ዓ.ም.

1

የስኳር ፋብሪካዎች ብዛት

ሁለት (ወንጂ ሸዋና መተሐራ ስኳር ፋብሪካዎች)

በማምረት ላይ ያሉ ስምንት (ወንጂ ሸዋ፣ መተሐራ፣ ፊንጫአ፣ ከሰም፣ ተንዳሆ፣ አርጆ፣ ኦሞ ኩራዝ 2 እና

ኦሞ ኩራዝ 3)

2.

በግንባታ ላይ ያሉ

ፊንጫአ

ኦሞ ኩራዝ 1፣ ኦሞ ኩራዝ 5፣ ጣና በለስ 1፣ ጣና በለስ 2 እና ወልቃይት

3.

አመታዊ የስኳር ምርት መጠን

1 ሚሊዮን 496 ሺ 580 ኩንታል

5 ሚሊዮን 200 ሺ ኩንታል ስኳር ለማምረት ታቅዷል፤

ባለፉት ዓመታት በዓመት ከ3.25 ሚሊዮን እስከ 4 ሚሊዮን ኩንታል ስኳር ተመርቷል፡፡

4.

አመታዊ የኤታኖል ምርት መጠን

አልነበረም

22 ሚሊዮን 355 ሺ ሊትር ይመረታል ተብሎ ይጠበቃል፤

በ2007 ዓ.ም. 19 ሚሊዮን 804 ሺ ሊትር ተመርቷል፡፡ (ከዚህ ውስጥ ከ18 ሚሊዮን ሊትር በላይ ከቤንዝል ጋር ተቀላቅሏል)

5.

በቀን በአማካይ የሚፈጭ የአገዳ መጠን

6ሺ 213 ቶን አገዳ

አሁን በስራ የሚገኙ ስምንት ስኳር ፋብሪካዎች በቀን በአማካይ 62,500 ቶን የሚጠጋ አገዳ የመፍጨት አቅም አላቸው፤

6.

በሸንኮራ አገዳ የተሸፈነ መሬት

15ሺ 501 ሄክታር

102,741 ሄክታር

7.

የሰው ኃይል

11ሺ 452 ቋሚ፣ ኮንትራትና ጊዜያዊ ሠራተኞች

የኮርፖሬሽኑ ዋና መ/ቤትን ጨምሮ በስኳር ፋብሪካዎችና ፕሮጀክቶች ከ40 ሺህ በላይ ቋሚ፣ ኮንትራትና ጊዜያዊ ሠራተኞች ይገኛሉ፤

8.

የመኖሪያ ቤቶች

7ሺ 483 የመኖሪያ ቤቶች

21 ሺ 147 የመኖሪያ ቤቶች እና 311 የተለያዩ አገልግሎት መስጫ ብሎኮች

9.

በስኳር ልማት አካባቢዎች ለሚገኙ የማህበረሰብ ክፍሎች የተገነቡ የማህበራዊ አገልግሎት መስጫ ተቋማትና የመሰረተ ልማት አውታሮች ብዛት

31 ተቋማት

255 ተቋማት (ትምህርት ቤት፣ የጤና ተቋማት፣ ወፍጮ ቤት፣ ንጹህ መጠጥ ውሃ፣ መንገድ፣ የእንስሳት ጤና ኬላ፣ የእንስሳት ውሃ ማጠጫ፣ የአርሶ/አርብቶ አደር ማሠልጠኛ ማዕከል፣ ህብረት ሱቅ፣ የእምነት ተቋማት ወዘተ)

10.

በወንጂና አካባቢው በሸንኮራ አገዳ አብቃይና አቅራቢ (አውት ግሮወርስ) የህብረት ስራ ማህበራት ታቅፈው ተጠቃሚ የሆኑ አባላት ብዛት

በሰባት ማህበራት የታቀፉ 1ሺ200 አባላት

በ31 ማኅበራት የታቀፉ 9 ሺ319 አባላት

በወንጂ አንዳንድ ማህበራት በየ18 ወራት በሚያደርጉት የትርፍ ክፍፍል አባላት በነፍስ ወከፍ ከ50,000 እስከ 240,000 ብር ድረስ ገቢ ያገኛሉ፡፡

       

11.

በስኳር ልማት ዘርፍ በሸንኮራ አገዳ አብቃይና አቅራቢ (አውትግሮወር) የህብረት ስራ ማህበራት አጠቃላይ ብዛት

በሰባት ማህበራት የታቀፉ 1ሺ200 አባላት

በ70 ማኅበራት የታቀፉ 15 ሺ 316 አባላት  

12.

በወንጂና አካባቢው በሸንኮራ አገዳ አብቃይና አቅራቢ (አውትግሮወር) የህብረት ስራ ማህበራት የተሸፈነ የሸንኮራ አገዳ መሬት ስፋት

1ሺ 20 ሄክታር

7ሺ ሄክታር

13.

በስኳር ኢንደስትሪው በተደራጁ የሸንኮራ አገዳ አብቃይና አቅራቢ (አውትግሮወር) የህብረት ስራ ማህበራት የተሸፈነ አጠቃላይ የሸንኮራ አገዳ መሬት ስፋት

1ሺ 20 ሄክታር

17 ሺ 246.82 ሄክታር

Top